´╗┐

Kitap Okuma Al─▒┼čkanl─▒─č─▒

Nisan 2019

Kitap Okuma Al─▒┼čkanl─▒─č─▒

ÇOCUKLARIMIZA K─░TAP OKUMA ALI┼×KANLI─×INI NASIL KAZANDIRAB─░L─░R─░Z?

                                 
Bildi─činiz gibi günümüzün en büyük problemlerinden ve de ailelerin en çok ┼čikâyet ettikleri konulardan bir tanesi çocuklar─▒m─▒za bir türlü kazand─▒ramad─▒─č─▒m─▒z kitap okuma al─▒┼čkanl─▒─č─▒d─▒r.


Fakat bilmedi─čimiz bir ┼čey var ki o da bizim bu al─▒┼čkanl─▒─č─▒ kazanmadan çocuklar─▒m─▒za da kazand─▒ramayaca─č─▒m─▒zd─▒r.


Sizin hiç kitap okurken a─člad─▒─č─▒n─▒z oldu mu? Ya da heyecandan kitab─▒ elinizden b─▒rakamad─▒─č─▒n─▒z için yapman─▒z gereken ba┼čka ┼čeyleri unuttu─čunuz? Pi┼čmekte olan yeme─činizi yakt─▒─č─▒n─▒z, çay─▒n─▒z─▒ so─čuttu─čunuz, dolmu┼čta okursan─▒z dura─č─▒n─▒z─▒ kaç─▒rd─▒─č─▒n─▒z. 

E─čer cevab─▒n─▒z hay─▒rsa çocu─čumuzu kitap okumad─▒─č─▒ için suçlamam─▒z çok yanl─▒┼č. Bu sadece kendimizi aklamaya çal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z─▒ gösterir.


“Çocuklar önce emekler sonra yürürler” dedi─čimizde herkes bunu do─čal kar┼č─▒lar. “Çocuklar önce ses ç─▒kar─▒r, sonra konu┼čurlar” dedi─čimizde de herkes bunu do─čal kar┼č─▒lar. 

Ayn─▒ do─čall─▒k içinde “Çocuklar önce öykü, masal dinler;  sonra okurlar. ” Dersek kimsenin bunu yad─▒rgamamas─▒ gerekir. 

Çünkü çocuklar─▒n ileride okumalar─▒n─▒ istiyorsak bu al─▒┼čkanl─▒─č─▒ edinmenin yolunun onlara okumak ve onlarla okumak oldu─čunu bilmeliyiz.


Kendimiz TV izlerken çocuklar─▒m─▒za kitap okumay─▒ tavsiye etmek; bizim kola içerken çocuklar─▒m─▒za süt içmenin faydalar─▒ndan bahsetmek gibidir. Çocuklar─▒m─▒z üzerinde kitap okumayla ilgili söyledi─čimiz sözlerin ne kadar etkili olaca─č─▒na siz karar verin.


E─čer siz kendinizde kitap okuman─▒n önemini hissederseniz çocuklar─▒n─▒za da hissettirebilirsiniz. Yoksa kuru kuruya söyledi─činiz uygulamaya geçmemi┼č sözler çocu─čunuzda hiçbir etki yapmayacakt─▒r.


Onun için çocuklar─▒m─▒z─▒ ┼čikâyet etmeyi b─▒rakal─▒m ve hem kendimiz hem de ailemiz için harekete geçelim. Evimizde kitap okuma saatleri yapal─▒m ve her ne olursa olsun bunu uygulayal─▒m. Her ┼čeyden taviz verelim fakat bundan vermeyelim.


Bunun için i┼če çocuklar─▒m─▒zla birlikte kitapç─▒lar─▒ dola┼č─▒p kitap seçmekle ba┼člayabiliriz. Çocuklar her zaman kendi seçtikleri ve ald─▒klar─▒ kitaplar─▒ okumaktan zevk alacaklard─▒r. Bu da sizin i┼činizi kolayla┼čt─▒racakt─▒r.


E─čer siz yeterli önemi ve kararl─▒l─▒─č─▒ gösterirseniz çocuklar─▒n─▒z─▒n size uymamas─▒ ve bir kitap kurdu olmamas─▒ imkâns─▒z. Yeter ki bunu çocuklar─▒n─▒z için de─čil kendiniz için gerçekten isteyin.

 

 

Çocuklar okumay─▒ nas─▒l ö─črenirler: Ya┼člara göre geli┼čim süreci

Okumay─▒ ö─črenmek ve sevmek bebe─čin do─čumu ile ba┼člayan bir süreçtir. Ya┼čam─▒n ilk y─▒llar─▒nda kitaplarla kurulan ba─č, ilkokulun son y─▒llar─▒nda "ya┼čamak için okumak" a┼čamas─▒na ula┼č─▒r.

 

Okuma ö─črenimi ┼ču a┼čamalarla gerçekle┼čir:

 

0-2 Ya┼č: Kitaplarla ba─č kurma

Bebekler gözlem yapmay─▒ severler. Bebe─činize her kitap okuman─▒zda bebe─činiz, sayfalar─▒ çevirmek ve yaz─▒lar─▒ soldan sa─ča do─čru izlemek gibi okumayla ilgili temel kavramlar─▒ idrak eder. Birlikte kitap okurken, resimlere i┼čaret edin ve isimleri söyleyerek, resim hakk─▒nda konu┼čun. Bebe─činizi büyüdükçe sayfalar─▒ çevirme ve resimleri i┼čaret etme konusunda sizi taklit edecektir.

 

Bebekler kuca─ča al─▒nmay─▒ ve kendileriyle konu┼čulmas─▒n─▒ da severler. Ve kitap okumak, konu┼čma biçimlerini ve çe┼čitli seslerin nas─▒l ç─▒kar─▒laca─č─▒n─▒ ö─črenmeleri aç─▒s─▒ndan mükemmel bir f─▒rsat sa─člar. Çocu─čunuza kitap okurken bunu bir sohbet gibi dü┼čünün. 

Kitap okumay─▒ e─členceli bir kar┼č─▒l─▒kl─▒ ileti┼čime dönü┼čtürün. Gördü─čünüz resimleri tan─▒mlay─▒n, sorular sorun, duygular─▒ ifade edin. Her kitabi ke┼čfedilecek yeni bir dünya olarak de─čerlendirin.

 

3 - 5 Ya┼člar: Okumaya haz─▒rl─▒k


Çocu─čunuz okumaya ba┼člamadan önce uzun bir süre boyunca, sayfada yer alan tüm bu siyah benekleri anlamland─▒rabilmesini sa─člayacak temel becerileri kazanacakt─▒r. 

Yaz─▒lar ve kitaplarla a┼čina olacak ve kitaplar─▒n i┼čleyi┼čini ö─črenecektir. Bunun ard─▒ndan harfleri tan─▒maya ba┼člayacakt─▒r: Ne kadar çok say─▒da harfi tan─▒rsa dikkatini de o ölçüde bu harflere ait seslere yo─čunla┼čt─▒rabilecektir.

Çocu─ča bol bol kelimeleri i┼čitme f─▒rsatlar─▒ sa─člay─▒n, böylece kelimeler içindeki farkl─▒ sesleri ay─▒rabilecek ve bunlar─▒ ustal─▒kla kullanacakt─▒r. Yaz─▒ sistemi konu┼čurken ç─▒kard─▒─č─▒m─▒z sesleri temsil etti─činden bu önemlidir.

 

Ana s─▒n─▒f─▒ - 2. s─▒n─▒f: Okumay─▒ Ö─črenme

Okumay─▒ ö─črenme genellikle iki pedall─▒ bisiklet kullanmay─▒ ö─črenmekle k─▒yaslan─▒r. Kendi ba┼č─▒na bisikletle dola┼čmaya ba┼člamadan önce gidonu tutmay─▒, denge kurmay─▒, pedallar─▒ çevirmeyi ve h─▒zlanmay─▒ ö─črenmesi gereklidir. Benzer ┼čekilde çocu─čun bir kitab─▒ kendi ba┼č─▒na okuyabilmesi için, önce harfleri seslendirmeyi (fonetik) ö─črenecek, ard─▒ndan s─▒k kullan─▒lan kelimeleri tan─▒yacak, daha sonra metinlerin ne anlama geldi─čini kavrayacak ve sonunda öykünün anlam─▒n─▒ yitirmeden h─▒zla okumay─▒ ba┼čaracakt─▒r.

 

3 - 5. S─▒n─▒flar: Kitap okumaktan ho┼članmaya ba┼člamak

Art─▒k esas amaç çocuklar─▒n her dalda (matematikten tarihe) yeni konular─▒ ö─črenmek amac─▒yla sahip oldu─ču becerileri kullanabilen, istekli, ba─č─▒ms─▒z okuyucular olmalar─▒d─▒r. Daha basit bir ifade ile, çocuklar ikinci s─▒n─▒f boyunca okumay─▒ ö─črenmeye odaklan─▒rlar.

 

Bundan sonra ise "ö─črenmek için" ve zevk ald─▒klar─▒ için okurlar. Çocu─čunuz aktif olarak okumay─▒, sürekli dü┼čünmeyi ve sorgulamay─▒ da ö─črenmelidir. 

Okumakta ustala┼čan çocuklar kelimeleri otomatik olarak tan─▒r ve böylece dikkatlerini fikirler ve daha önceden sahip olduklar─▒ bilgiler aras─▒nda ba─člant─▒ kurmaya yönlendirebilirler. 

E─čer rahatl─▒kla okuyam─▒yorsa ve okumak için çok çaba harcamas─▒ gerekiyorsa, çocu─čunuz okumaktan kaç─▒nacakt─▒r.

 

6 - 8. S─▒n─▒flar: Ya┼čamak için okumak


Çocu─čunuz art─▒k edebi eserleri analiz edebilecek ve ders program─▒n─▒n (sosyal bilgiler, fen, matematik, sa─čl─▒k ve yabanc─▒ diller) tüm içeri─čini ö─črenebilecek düzeyde geli┼čmi┼č okuma becerilerine sahip olmu┼čtur. 

Art─▒k okumak, bilgi edinmeyi, karma┼č─▒k materyalleri anlamland─▒rmay─▒ ve edebiyat ve popüler yay─▒nlardan zevk almay─▒ sa─člayan güçlü bir araç haline gelmi┼čtir.

 

Bu nedenle be┼činci s─▒n─▒ftan sonra dersler mevcut becerilerin inceltilmesi ve güçlendirilmesine yöneliktir: Örne─čin ne zaman ve nas─▒l sadece gözden geçirmekle yetinebilece─či ya da dikkatle okuyup, dü┼čünmesi gerekti─čini kestirebilmesi gibi. ─░yi okuyucular ise okurken sürekli kendi kendilerine sorular yöneltirler.                                                                  

Babalar! Çocu─čunuzu okumaya ve ö─črenmeye siz haz─▒rlay─▒n!

Babalar çocu─čun okuma ve ö─črenmeye haz─▒r olmas─▒n─▒ sa─člayabilir, okula sa─člam ve güvenli bir ba┼člang─▒ç yapmas─▒ için onu önceden haz─▒rlayabilirler.

 

Bir baba olarak, çocu─čunuzu okumaya ve ö─črenmeye haz─▒rlamak için yapabilece─činiz pek çok ┼čey var. ─░zleyece─činiz birkaç basit strateji ile çocu─čunuzun iyi bir okuyucu ve yazar olmas─▒na katk─▒ sa─člayabilirsiniz. 

Çocu─čunuza yüksek sesle kitap okuyarak, yaz─▒l─▒ malzemeler temin ederek, okuma ve yazma konusunda olumlu yakla┼č─▒mlar göstererek çocu─čunuzun okur-yazarl─▒─č─▒ ve ö─črenimi konusunda önemli farklar olu┼čturabilirsiniz.

 

Çocu─čunuzu okuma ve ö─črenmeye haz─▒rlamak için neler yapabilirsiniz?

 

Bebek ve küçük çocu─čunuzun konu┼čmay─▒ ö─črenmesi ve sözcüklerin anlam─▒n─▒ anlamas─▒ için onunla bol bol konu┼čun. Zengin bir sözcük da─čarc─▒─č─▒na sahip olmas─▒ okula da sa─člam bir ba┼člang─▒ç yapmas─▒n─▒ sa─člar.

 

Bebe─činiz alt─▒ ayl─▒k olduktan sonra her gün ona kitap okuyun. Sözcükleri tekrar tekrar i┼čitmek bu sözcüklere a┼činal─▒k kazanmas─▒na yard─▒mc─▒ olur. Ayr─▒ca kitap okumak ve kitaplarla oynamak bebe─činizle özel zaman geçirmeniz ve ona de─čer verdi─činizi göstermeniz için mükemmel bir yoldur.

 

Okudu─čunuz kitapta iri yaz─▒lar varsa okurken kelimeleri tek tek gösterin. Bu, çocu─čun yaz─▒n─▒n soldan sa─ča ilerledi─čini ve söyledi─či sözcü─čün gördü─čü sözcük oldu─čunu anlamas─▒na yard─▒mc─▒ olur.

 

Kafiyeli kelimeler ve tekrar eden sat─▒rlar içeren kitaplar okuyun. Masallar, öyküler, ┼čiirler, ┼čark─▒ sözleri ve bilgilendirici kitaplar gibi çe┼čitli türlerde kitaplar okuyun ve sevdi─či kitaplar─▒ tekrar tekrar, b─▒kmadan usanmadan okuyun.

 

Okurken resimleri incelemek ve resimler hakk─▒nda konu┼čmak için aralar verin. Kitaplardaki yeni kelimeler hakk─▒nda konu┼čun. Örne─čin "bu büyük eve saray denir, sence sarayda kimler ya┼čar?" gibi...

 

Bebe─činizin dili ve dilin çe┼čitli kullan─▒m biçimlerini ö─črenmesine yard─▒mc─▒ olmak için sesleri, ┼čark─▒lar─▒, mimikleri, sözcükleri ve tekerlemeleri kullan─▒n. Bebeklerin dili insanlardan duymas─▒ gerekir. Bu anlamda televizyon bebekler için sadece bir gürültüden ibarettir.

 

Evinizdeki ve örne─čin bebe─činizi markete götürdü─čünüz zaman d─▒┼čar─▒daki yaz─▒l─▒ sözcükleri gösterin. Çocu─čunuzla konu┼čtu─čunuz kadar onu dinlemek için de zaman ay─▒r─▒n.

 

Evden her ç─▒k─▒┼č─▒n─▒zda kitaplar─▒n─▒z─▒ ve yaz─▒ malzemelerinizi yan─▒n─▒za al─▒n. Bunlar otomobilde, doktor muayenehanesinde ya da ba┼čka bekleme yerlerinde çocu─čun e─členceli zaman geçirmesini ve me┼čgul olmas─▒n─▒ sa─člar.

 

Evde çocu─čunuzun okumas─▒, yazmas─▒ ve resim yapmas─▒ için sessiz, özel bir yer ayarlay─▒n. Kitaplar─▒ ve yaz─▒ malzemelerini çocu─čunuzun kolayca eri┼čebilece─či yerlerde bulundurun.

 

Çocu─čunuzun okuman─▒n önemli bir ┼čey oldu─čunu görmesine yard─▒mc─▒ olun. Kendiniz de kitaplar, gazeteler, dergiler okuyarak örnek olun.

 

Kendiniz ve çocu─čunuzun TV izleme süresini k─▒s─▒tlay─▒n. Daha da iyisi televizyonu kapat─▒n ve çocu─čunuzla oynayarak, konu┼čarak ve ona kitap okuyarak daha fazla zaman geçirin. Çocu─čunuza verdi─činiz ilgi ve ay─▒rd─▒─č─▒n─▒z zaman─▒n onu okul ba┼čar─▒s─▒ için haz─▒rlaman─▒n çok ötesinde pek çok yarar─▒ olacakt─▒r.

 

Neden babalar?

 

Elbette tüm bunlar─▒ anneler de yapabilir ve yapmal─▒d─▒rlar.

 

Ancak, babalar da sadece çocuklar─▒n sorunlu zamanlar─▒nda müdahale eden "otorite figürleri" olmakla kalmamal─▒lar.

 

Tam tersi, çocu─čun do─čru yönlendirilmesinde "baba otoritesinin" i┼če yaramas─▒ ve etkili olmas─▒ için babalar─▒n do─čumdan itibaren çocu─čun ya┼čam─▒na do─čal bir ┼čekilde dahil olmalar─▒ gerekir.

 

Çocukluk ve özellikle de ergenlik ça─č─▒n─▒n sorunlar─▒ ba┼č gösterdi─činde, çocu─čunuzu neredeyse hiç tan─▒mad─▒─č─▒n─▒z─▒, onun ya┼čam─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda kald─▒─č─▒n─▒z─▒, sorunlar─▒n─▒ sizinle payla┼čmad─▒─č─▒ gibi, çözümler konusunda da sizden fazla bir beklentisi olmad─▒─č─▒n─▒ görmenin üzüntü ve pi┼čmanl─▒─č─▒n─▒ ya┼čamak istemiyor, onun ya┼čam─▒n─▒n her bölümünde önemli bir yer edinmek istiyorsan─▒z, hemen ┼čimdi harekete geçin.

 

Çocu─čunuz kaç ya┼č─▒nda olursa olsun, yeni bir ba┼člang─▒ç yapabilir, onun mutlu, güvenli ve sa─čl─▒kl─▒ bir birey olarak geli┼čmesine katk─▒da bulunman─▒n mutluluk ve tatminini ya┼čayabilirsiniz. 

Ona kitap okumak bu ba┼člang─▒c─▒ yapman─▒n yollar─▒ndan sadece birisi. Bebek ve küçük çocu─čunuzun ya┼čam─▒na dahil olman─▒z─▒n ve onunla aran─▒zda ömür boyu devam edecek sa─člam bir ba─č olu┼čturman─▒z─▒n pek çok yolu var ve bunlar─▒ ke┼čfetmek sizin elinizde.

 

Unutmay─▒n, zaman─▒ geri çevirmek mümkün de─čil ve çocuklar her an geli┼čiyor, de─či┼čiyor, ö─čreniyor. Bu heyecan verici sürece kat─▒lma ┼čans─▒n─▒ ve kendi pay─▒n─▒za dü┼čen geli┼čme, de─či┼čme ve ö─črenme f─▒rsatlar─▒n─▒ kaç─▒rmay─▒n!

 

22. YŘzyřl